Murat Beşer

John Cale'ın Velvet Underground'ın içindeyken de dışındayken de en büyük başarılarından biri, yaratıcı müzik duyguları ile dış dünya arasındaki sınırları iyi çizmesi ve bu ilişkinin dozunu ayarlamayı bilmesiydi. Bilinen Velvet Underground'ın dışında bu virüs, 60'ların Aşağı Doğu Yakasının derme çatma duvarlarının arkasında kuluçkada, küstahça kaydedilmiş kasetlerdeki likit nitrojen'in içinde korunduğundan, Cale'in nezninde hiç zarar görmemişti.



Geçtiğimiz günlerde John Cale'nin Velvet yıllarındaki yayınlanmamış kayıtlarını içeren üç cd'lik bir set yayınlandı. Cale'in Velvet yıllarıyla paralellik taşıyan bu derin çalışmaları, bir tür deneyselcilikten oluşuyor. Velvet'in ününün getirdiği meraklı gözlerden, Reed ile olan ilişkisinin getirdiği sert koşullardan uzak, coşkulu kişisel bir müzik. Kah yalnız başına, kah aynı zemindeki şahıslar - Tony Conrad, Sterling Morrison, Angus MacLise - ile yapılmış. Aynı zamanda, Cale'ın yaratıcı ilerleyişinde bilinmeyen bir bölümü gün ışığına çıkarmasıyla da son derece önemli bir çalışma.



Üç bölüme yayılmış on altı performansın belki de en olağanüstü yanı, Cale'in basiretli kişiliği. Gitarlarındaki aşırı distorsiyon ve kemanındaki düşündürücü vızıldamaları ile Cale, bir kez daha punk rock'ın saldırgan uyumsuzluğunun, Glen Branca'nın öncülük ettiği 'No Wave'in, Rhys Chatham ve Sonic Youth'un sürüklediği 'Transfigured Guitar' hareketinin öncü modeli olduğunu ispatlıyor. Çarpıcı klavye denemelerinde Cale, Brian Eno'dan ve Berlin döneminin David Bowie'sinden on yıl önce minimalizmin zerafetini ve kimyasını rock n'roll'un piyasa vuruşları ile birleştiriyor. Cale elindeki aletlerle neler yapabileceğini denediği zaman adeta Edgard Varése, Henry Cowell ve Karlheinz Stockhausen'i, çağdaş electronica ve turntablism'i bir zaman makinasının içinde bir araya getiren mucit oluyor.



Daha önce neredeyse hiç duyulmayan bu kayıtların, otuz yıl önce kaydedildiklerini düşünürsek, taşıdıkları ileri görüşlülük ve kendinden sonrakiler için oluşturduğu perspektif tartışılmaz. Saflıkları ve güçleri de öyle. Pop sanatının gölgesinde çalışan, Velvet geçmişinden kalan keşifleri ve icatları üstüste koyan Cale, müziğin geleceği üzerine neşeli, bir o kadar da kişisel bir vizyonu yaratmayı daha o yıllarda başarmış.



Şimdi yaşlılıklarını yaşayan bu beyaz, katı müzisyenler kuşağından hiç kimse böyle uzun yıllar boyunca John Cale gibi yorulmak bilmeden üretmemiştir. O dinlenmeyi bir zaman kaybı olarak görür. Sıkıcı olma riski taşımayan bir klasiktir o. 83'de piyanoda tek başına çalmak zorunda kaldığında bile yılmadı, küsmedi. Onun için aktualite ya da popüler olmak, bılgıldayan kalçalarla, pürüzsüz kocaman bir makyajdır. Örneğin; eski fakat çok iyi bir tişortunuz vardır. Durmadan onu giyersiniz. Eskimek bilmez, yanmaz, yırtılmaz. Bu sizin için gardrobunuzdaki en değerli parçadır. John Cale ve müziği buna benzer.



Listelerde olup olmaması önemli değil, rock ve türevlerini anlatan saygın makalelerin yardımına da ihtiyacı yoktur. Biz Cale'in ortalığı karıştırdığı sarhoş günlerinin ve bu şekilde tecrübelerini beslediği yıkıcı şarkılarının, bulanık gerçekçiliğinin üzerindeki vurgularının çekiciliğini seviyoruz. Acılarının tüm detaylarını betimlemek için bir akustik gitarı tercih ettiğinde, ürpertici kısa bir hikayeyi anlattığında biz, onun tahmin edemeyeceği kadar mutlu oluyoruz.



John Cale rock'ın uluslararası gezgini. Ayların ve haritaların, denizlerin ve med-cezirlerin, kıtalararası hareketi gibi olan çalışmaları ulaşılabilecek her türlü noktaya vararak rock'ın dar görüşlü kalıplarını aştı ve 90'ların yükselen ekolü vurdum-duymaz, görmüş geçirmiş, miskin, melankolik sorunların altında ezilmişlik imajına sahip vitrin gruplarının da (Jack, Tindersticks, Cinerama gibi...) ilham kaynağı oldu. John Cale belki bir Süre sonra aramızda olmayabilir fakat şuna şüphe yok ki, pop müzik tarihindeki bu özel paranoyağın yarattığı etki, on yıllar boyunca birileri tarafından müziğe tahvil edilecek.